İçeriğe geç
Ara

PSA Testi Ne Zaman Yaptırılmalı? 2026 Önerileriyle Erkekler İçin Rehber

Op. Dr. İzzet ÇiçekbilekYayımlandı: 3 dk okuma
PSA Testi Ne Zaman Yaptırılmalı?

Özetle

  • Türkiye'de meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanseri için ulusal tarama programı var; prostat kanseri için yok. Bu yüzden PSA testine ne zaman başlanacağı kişinin kendi kararıdır.
  • Avrupa Üroloji Derneği 2026 kılavuzu, bilgilendirilmiş erkeklere 50 yaşından, ailesinde 60 yaşından önce prostat kanseri olanlara 45 yaşından, BRCA2 gen değişikliği taşıyanlara 40 yaşından itibaren PSA testi önerir.
  • İlk PSA değeri bir sonraki testin ne zaman yapılacağını belirler: risk düşükse aralık 8 yıla kadar uzayabilir, riskliyse 2 yılda bir tekrarlanır.
  • Testten önceki 48 saatte boşalma, ağır egzersiz ve bisiklet sonucu yükseltebilir. Yüksek PSA her zaman kanser demek değildir.

Kasım ayı birçok ülkede erkek sağlığına ayrılıyor ve bu dönemde en sık sorulan soru aynı: “PSA testini ne zaman yaptırmalıyım?” Cevap birkaç yıl öncesine göre değişti. Artık herkese aynı yaşta, her yıl aynı test önerilmiyor. Kılavuzlar kişinin riskine ve ilk PSA değerine göre bir takvim çizmeyi öneriyor.

PSA Nedir, Neyi Gösterir?

PSA (prostat spesifik antijen), prostat bezinin ürettiği bir proteindir ve basit bir kan testiyle ölçülür. Kandaki düzeyi prostat kanserinde yükselebilir, ama tek nedeni kanser değildir. İyi huylu prostat büyümesi, idrar yolu enfeksiyonu, prostat iltihabı ve testten kısa süre önce yapılan boşalma da PSA’yı yükseltebilir. Yani PSA bir tanı değil, daha fazla incelemeye gerek olup olmadığını gösteren bir işarettir.

Türkiye’de Prostat Taraması Neden Kendiliğinden Yapılmıyor?

Sağlık Bakanlığı’nın Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) aracılığıyla yürüttüğü ulusal tarama programları meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanserini kapsar. Prostat kanseri için davetle yapılan bir ulusal tarama programı yoktur. Türk Tıbbi Onkoloji Derneği de prostat kanserinde toplu tarama yerine risk değerlendirmesine dayalı bir yaklaşımın izlendiğini vurguluyor.

Avrupa’da ise tablo değişiyor. Avrupa Birliği Konseyi 2022’de kabul ettiği kanser taraması önerisinde, üye ülkelerden 70 yaşına kadar erkeklerde PSA testine ve gerektiğinde MR’a dayanan düzenli bir prostat taraması kurmanın uygulanabilirliğini değerlendirmelerini istedi. Kısacası bilim, “herkese rastgele test” ile “hiç test yapmamak” arasında daha akıllı bir yol arıyor.

Türkiye’de davet mektubu gelmediği için ilk adımı atmak size kalıyor.

Hangi Yaşta Başlamalı?

Avrupa Üroloji Derneği’nin 2026 kılavuzu, testin yararları ve olası sakıncaları anlatılmış erkeklere şu yaşlardan itibaren PSA testi önerilmesini söyler:

  • 50 yaşından itibaren bütün erkekler,
  • 45 yaşından itibaren ailesinde 60 yaşından önce prostat kanseri tanısı konmuş olanlar,
  • 45 yaşından itibaren Afrika kökenli erkekler,
  • 40 yaşından itibaren BRCA2 gen değişikliği taşıyanlar.

Kılavuz bu kararın, beklenen yaşam süresi en az 15 yıl olan ve bilgilendirilmiş erkeklerde verilmesini öneriyor. Çok ileri yaşta ya da ağır başka hastalıkları olan erkeklerde testin yararı azalır; bu durumda testi bırakmak da bir seçenektir.

Ne Sıklıkla Tekrarlanmalı?

Eskiden “her yıl PSA” denirdi. Güncel öneri, ilk ölçülen değere göre aralığı ayarlamaktır:

  • 40 yaşında PSA değeri 1 ng/mL’nin, 60 yaşında 2 ng/mL’nin üzerindeyse risk yüksek sayılır ve test iki yılda bir tekrarlanır.
  • Değer bu sınırların altındaysa bir sonraki test sekiz yıla kadar ertelenebilir.

Bu yaklaşım, düşük riskli erkekleri gereksiz test ve kaygıdan korurken riskli olanları daha yakından izlemeyi sağlar.

Testten Önce Nelere Dikkat Etmeli?

Sonucun yanıltmaması için testten önceki 48 saat boyunca:

  • boşalmadan,
  • nefes nefese bırakan ağır egzersizden,
  • bisiklete binmekten

kaçınmak gerekir. Yakın zamanda idrar yolu enfeksiyonu geçirdiyseniz enfeksiyon geçtikten sonra 4 ile 6 hafta beklemek önerilir. Test öncesinde aç kalmanız gerekmez.

PSA Yüksek Çıkarsa Ne Olur?

Yüksek bir sonuç, telaşla biyopsiye gitmek anlamına gelmez. İlk adım genellikle testi tekrarlamak ve enfeksiyon gibi geçici nedenleri dışlamaktır. Avrupa Üroloji Derneği, belirtisi olmayan ve PSA değeri 3 ile 20 ng/mL arasında olan erkeklerde biyopsi kararından önce prostat MR’ı ya da bir risk hesaplayıcı kullanılmasını önerir. MR’da şüpheli bir alan görülürse biyopsi doğrudan o bölgeye yönlendirilebilir. Bu yöntem MR-TRUS füzyon biyopsi sayfasında ayrıntılı anlatılıyor.

Biyopsinin kanseri yaydığına dair yaygın inanç da doğru değildir. Amerikalı ürolog Stacy Loeb, bunu prostat kanseri hakkında en sık karşılaştığı yanlış bilgiler arasında sayıyor.

Belirti Beklemek Neden Yanlış?

İnternette “prostat kanserinin erken belirtileri” diye dolaşan listelerde kemik ağrısı, idrarda kan, idrar akımında zayıflama gibi yakınmalar sayılır. Bunlar erken belirti değildir. Erken evre prostat kanseri çoğu zaman hiçbir yakınmaya yol açmaz. Gece sık idrara kalkma ya da akımın zayıflaması ise çoğunlukla iyi huylu prostat büyümesinin işaretidir. Bu yüzden “Şikâyetim yok, gerek yok” düşüncesi, PSA söz konusu olduğunda doğru bir ölçü değildir.

Muayenede Ne Konuşulur?

İlk görüşmede ailenizde prostat, meme ya da yumurtalık kanseri olup olmadığı, kullandığınız ilaçlar ve varsa önceki PSA sonuçlarınız konuşulur. PSA’nın yanında prostatın elle muayenesi de yapılabilir. Her şeyden önemlisi, testin size ne kazandıracağı ve hangi durumda ne yapılacağı baştan konuşulur. Böylece sonuç geldiğinde sürprizle karşılaşmazsınız. Prostat kanserinin tanı ve tedavi seçenekleri prostat kanseri sayfasında yer alıyor.

Sık Sorulan Sorular

PSA testi için aç gelmek gerekir mi?

Hayır. PSA için aç olmak gerekmez, test öncesinde normal şekilde yiyip içebilirsiniz. Asıl dikkat edilmesi gereken, testten önceki 48 saatte boşalma, ağır egzersiz ve bisikletten kaçınmaktır.

Bir kez normal çıkan PSA yeterli mi?

Tek bir normal sonuç ileride prostat kanseri gelişmeyeceğini göstermez. Ancak ilk değer, bir sonraki testin ne zaman yapılacağını belirlemeye yarar. Değer düşükse test aralığı uzun tutulabilir, belirli sınırın üstündeyse daha sık kontrol önerilir.

PSA yüksek çıktı, hemen biyopsi gerekir mi?

Genellikle hayır. Önce testin tekrarı ve enfeksiyon gibi geçici nedenlerin dışlanması gerekir. Avrupa Üroloji Derneği, belirtisi olmayan ve PSA değeri 3 ile 20 arasında olan erkeklerde biyopsi kararından önce prostat MR'ı ya da risk hesaplayıcı kullanılmasını önerir.

İdrar yakınmam yok, yine de test yaptırmalı mıyım?

Erken evre prostat kanseri çoğunlukla belirti vermez. Gece sık idrara kalkma ya da akımın zayıflaması gibi yakınmalar daha çok iyi huylu prostat büyümesinden kaynaklanır. Bu nedenle test kararı belirtiye göre değil, yaşa ve risk durumuna göre verilir.

Kaynaklar

  1. EAU Kılavuzu: Prostat KanseriAvrupa Üroloji Derneği (EAU), 2026
  2. PSA testNHS (İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti)
  3. Council recommendation on cancer screening (update)Avrupa Parlamentosu, 2022
  4. Prostat Kanserinde Kişiselleştirilmiş Tedavi Dönemi Başladı (Türk Tıbbi Onkoloji Derneği)Medikal Akademi
  5. MRI, myths, and precision: Stacy Loeb, MD, discusses modern prostate cancer screeningUrology Times, 2025

Paylaş

Op. Dr. İzzet Çiçekbilek

Yazar

Op. Dr. İzzet Çiçekbilek

Üroloji uzmanı. 2005'te Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu, üroloji uzmanlığını Ankara Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde aldı. Çorum'daki muayenehanesinde hasta kabul ediyor.

Hakkında

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ya da tedavi önerisi değildir ve muayenenin yerini tutmaz. Hekiminize danışmadan ilaç kullanmayın, kullandığınız tedaviyi değiştirmeyin ya da bırakmayın. Acil bir durumda 112'yi arayın.

Ürolojik Kanserler Alanındaki
Tedaviler

Tümü

Blog'dan
Diğer Yazılar

Tümü
0554 496 96 74

Soru 1 / 3

Hangi konuda görüşmek istiyorsunuz?

Erişilebilirlik Ayarları

Seçimleriniz yalnızca bu tarayıcıda saklanır.

Yazı Boyutu
Erişilebilirlik Beyanı