Varikosel Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Özetle
- Varikosel, testisten kanı geri taşıyan toplardamarların genişlemesidir. Erkeklerin yaklaşık yedide birinde görülür ve çoğunlukla sol taraftadır.
- Çoğu varikosel yakınma yapmaz ve tedavi gerektirmez. Ayakta kalınca artan ağrı, testiste küçülme ya da sperm değerlerinde bozulma varsa tedavi gündeme gelir.
- Tanı ayakta yapılan muayene ve renkli Doppler ultrason ile konur; çocuk isteği olan erkeklerde sperm tahlili de istenir.
- Tedavi mikrocerrahi ile damarların bağlanması ya da girişimsel radyolojik yöntemlerle damarların kapatılmasıdır.
Varikosel: Erkek Sağlığı ve Kısırlık Üzerindeki Etkileri
Varikosel, testislerde bulunan damarların genişlemesi ve varisleşmesi sonucu oluşan bir durumdur. Bu durum, erkeklerin yaklaşık %15’inde görülür ve genellikle sol testiste daha sık rastlanır. Varikosel, testislerin normal işlevlerini etkileyebilir, bu da kısırlığa ve diğer sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu makalede, varikoselin ne olduğunu, belirtilerini, nasıl ortaya çıktığını, tanısını ve tedavi seçeneklerini ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
Varikosel Nedir?
Varikosel, testisleri besleyen damarların genişlemesi sonucu meydana gelir. Testislerden kirli kanı vücuda geri taşıyan toplardamarlar (pampiniform pleksus) içinde kanın geri akmasını önleyen kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar düzgün çalışmadığında kan geri akmaya başlar ve damarlar genişler. Bu durum, testislerin sıcaklık seviyesini artırarak sperm üretimini engelleyebilir, bunun da erkek kısırlığına yol açma riski vardır.
Varikosel çoğunlukla, yaklaşık %90 oranında, sol tarafta görülür. Bunun nedeni, sol testisin damarlarının sağ testise göre daha uzun olması ve farklı bir açıyla ana damara bağlanmasıdır.
Varikosel Belirtileri
Varikoselin belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı erkeklerde herhangi bir belirti göstermezken, bazıları aşağıdaki şikayetlerle karşılaşabilir:
- Ağrı ve Rahatsızlık: Testislerde bir ağrı veya rahatsızlık hissi oluşabilir. Bu ağrı genellikle uzun süre ayakta kalınca, gün ilerledikçe ya da ağır kaldırınca artar; uzanınca hafifler.
- Ağırlık ve Şişlik: Testislerde ağırlık hissi veya dolgunluk oluşabilir. Ayrıca testislerin büyüdüğüne dair bir şişlik hissedilebilir.
- Testislerde Boyut Değişikliği: Bazı durumlarda, özellikle ergenlik döneminde, varikoselin olduğu taraftaki testis daha küçük kalabilir.
- Cinsel İlişki Sırasında Ağrı: Varikosel, cinsel ilişki sırasında ağrıya yol açabilir.
- Kısırlık: Bazı erkeklerde varikosel, çocuk sahibi olmak için yapılan araştırmalar sırasında fark edilir.
Bazı erkeklerde varikosel belirtileri hiç görünmeyebilir ve durum tesadüfen başka bir muayene sırasında fark edilebilir. Bu nedenle, testislerde herhangi bir değişiklik fark ettiğinizde bir uzmana başvurmanız önemlidir.
Varikosel Nasıl Ortaya Çıkar?
Varikosel, testislerin altındaki damarların kapakçıklarının düzgün çalışmaması nedeniyle oluşur. Bu kapakçıklar, kanın geri akmasını engeller, ancak kapakçıkların işlevi bozulduğunda kan geri akmaya başlar ve damarlar genişler. Bu da testislerin ısısını artırarak sperm üretimini olumsuz yönde etkileyebilir.
Varikoselin kesin nedeni çoğu zaman belirli değildir, ancak çoğu varikosel ergenlik döneminde, damar yapısıyla ilgili nedenlerle ortaya çıkar. Yetişkin yaşta aniden başlayan ya da yalnızca sağ tarafta görülen varikoselde karın içindeki bir kitlenin damara baskı yapma olasılığı araştırılmalıdır.
Sol testiste daha fazla görülmesinin nedeni, bu testisin damarlarının sağ testise göre daha uzun ve ana damara daha dik bir açıyla bağlanmış olmasıdır. Bu, sol taraftaki damarların kanın geri akmasına daha yatkın olmasına neden olur.
Varikosel Tanısı
Varikosel tanısı, genellikle fiziksel muayene ile konulur. Doktor, hastayı ayakta tutarak skrotumu ve testisleri muayene eder. Ayakta dururken varikosel daha belirgin hale gelir. Ayrıca, doktor, damarları kontrol etmek için Valsalva manevrası yapmanızı isteyebilir. Bu manevra, karın içi basıncını artırarak varikosel damarlarının daha belirgin hale gelmesini sağlar.
Ultrason, varikoselin tanısını doğrulamak için sıkça kullanılır. Ultrason, testislerdeki damarların boyutunu ve kan akışını ölçerek varikoselin şiddetini değerlendirebilir. Diğer görüntüleme testleri de doktor tarafından kullanılabilir.
Varikosel Tedavi Seçenekleri
Varikosel tedavisi, semptomların şiddetine, hastanın yaşına ve kısırlık durumuna göre değişir. Tedavi seçenekleri şunları içerir:
1. Ameliyat (Varikoselektomi)
Ameliyat, varikosel tedavisinde en yaygın kullanılan yöntemdir. Genellikle genel anestezi altında yapılır ve genişlemiş damarlar bağlanarak ya da çıkarılarak kan akışı normale döndürülür. Ameliyatın amacı, testislerin ısısını düşürmek ve sperm üretimini artırmaktır.
2. Mikrocerrahi Yöntem
Mikrocerrahi, mikroskop altında yapılan hassas bir cerrahi tekniktir. Bu yöntem, damarların daha dikkatli bir şekilde bağlanmasını sağlar ve iyileşme süreci genellikle daha hızlıdır.
3. Girişimsel Radyoloji (Embolizasyon ve Skleroterapi)
Bu yöntemde, damarların içine ilaç enjekte edilerek damarlar daraltılır ve kan akışı normalleştirilir. Bu işlem genellikle lokal anestezi altında yapılır.
4. Konservatif Tedavi
Bazı durumlarda, varikosel semptomları hafifletmek için konservatif tedavi yöntemleri uygulanabilir. Bunlar arasında sıkı iç çamaşırı giymek, ağrı kesiciler kullanmak, soğuk kompres uygulamak gibi yöntemler bulunur. Ancak bu tedaviler, varikoselin neden olduğu sorunu ortadan kaldırmaz.
Varikosel Ameliyatı Sonrası İyileşme
Varikosel ameliyatı sonrası iyileşme süreci kişiye göre değişebilir. Ameliyatın ardından hastalar genellikle aynı gün taburcu edilir. İlk birkaç gün boyunca ağrı kesici ilaçlar ve buz uygulaması ile ağrı hafifletilebilir.
İyileşme süresi, yapılan cerrahinin türüne göre değişir. Mikrocerrahi yöntemle yapılan işlemler daha hızlı bir iyileşme süreci sunabilir. Ağır egzersizlerden ve cinsel aktivitelerden kaçınılması önerilir. Ameliyat sonrası sperm kalitesinin iyileşmesi birkaç ay sürebilir.
Varikosel Ağrısı Nasıl Geçer?
Varikosel ağrısını hafifletmek için şu yöntemler kullanılabilir:
- Sıkı iç çamaşırı: Testislerin yukarıda tutulmasına yardımcı olarak ağrıyı azaltabilir.
- Soğuk uygulama: Buz torbası ile ağrı ve şişlik azaltılabilir.
- Ağrı kesiciler: Ağrıyı geçici olarak hafifletmek için kullanılabilir.
- Düzenli Egzersiz: Kan dolaşımını artırarak ağrıyı hafifletebilir, ancak ağır egzersizlerden kaçınılmalıdır.
Sonuç
Varikosel, erkeklerde sık görülen ve çoğu zaman sorun yaratmayan, ancak bazı erkeklerde ağrıya ya da kısırlığa yol açabilen bir durumdur. Erken tanı ve uygun tedavi, bu durumun yönetilmesinde oldukça önemlidir. Varikosel ağrısını yönetmek ve sperm kalitesini artırmak için cerrahi ve girişimsel tedavi seçenekleri mevcuttur. Eğer varikosel belirtileri yaşıyorsanız veya kısırlık problemiyle karşılaşıyorsanız, bir üroloğa başvurmanız önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Her varikosel ameliyat edilmeli mi?
Hayır. Avrupa Üroloji Derneği, muayeneyle hissedilen varikoseli olan ve sperm değerleri bozuk olup çocuk sahibi olamayan erkeklerde tedaviyi önerir. Yalnızca ultrasonda görülen ve yakınma yapmayan varikoseller genellikle izlenir.
Varikosel ameliyatından sonra sperm değerleri ne zaman düzelir?
Sperm üretimi yaklaşık üç ay sürdüğü için iyileşme ameliyattan 3 ile 6 ay sonra yapılan sperm tahlilinde değerlendirilir. Her hastada düzelme olmayabilir.
Varikosel kendiliğinden geçer mi?
Genişlemiş damarlar kendiliğinden eski haline dönmez. Ancak yakınma yapmayan bir varikosel hayat boyu sorun yaratmadan kalabilir.
Kaynaklar
- EAU Kılavuzu: Cinsel ve Üreme SağlığıAvrupa Üroloji Derneği (EAU)

Yazar
Op. Dr. İzzet Çiçekbilek
Üroloji uzmanı. 2005'te Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu, üroloji uzmanlığını Ankara Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde aldı. Çorum'daki muayenehanesinde hasta kabul ediyor.
HakkındaBu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tanı ya da tedavi önerisi değildir ve muayenenin yerini tutmaz. Hekiminize danışmadan ilaç kullanmayın, kullandığınız tedaviyi değiştirmeyin ya da bırakmayın. Acil bir durumda 112'yi arayın.


